| |
|
|
Kanał Augustowski
|
Kanał
Augustowski należy do najbardziej cennych i popularnych
zabytków polskiej kultury technicznej. Jest kanałem żeglownym, podziałowym,
który łączy dopływ Narwi i Biebrzę z Niemnem. Wykorzystuje obniżenie
rynnowe, tworzące pasmo jezior augustowskich oraz doliny rzek -
Netty i Czarnej Hańczy. Ma długość 101,3 km, a
w Polsce 80 km - z czego 77,5 utrzymanych
w stanie pełnej spławności.
Połączenie wodne Wisły z Niemnem stało
się konieczne z powodu restrykcji gospodarczych zamykających dostęp
dla handlu polskiego do Bałtyku. Z inicjatywą stworzenia takiego
połączenia wyszedł minister skarbu - Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki
w 1822 r. Projekt obejmował okrężną arterię wodną, omijającą pruskie
terytoria, łączącą centrum Kongresówki z portami łotewskimi. Dwie
niezależne ekipy badawcze, wysłane w teren dokonały potrzebnych
pomiarów i realności wykonania tego projektu. Na ich podstawie w
maju 1824 roku car Aleksander I podjął decyzję o rozpoczęciu budowy
kanału przez stronę polską. Do 1831 roku budową zajmowały się struktury
wojskowe podległe dyrektorowi Korpusu Inżynierów. Po klęsce powstania
inwestycję przejęła instancja cywilna - Zarząd Komunikacji Lądowych
i Wodnych. Koszt kanału przekroczył czternaście milionów ówczesnych
złotych polskich.
Z budową kanału związana jest plejada
najlepszych w tym czasie polskich inżynierów. Między innymi generała
Prądzyńskiego, generała Chrzanowskiego, podpułkownika P. Lelewela,
A. Szultza, W.Kolberga, J.Spornego, K. Kołodki oraz innych.
Kanał Augustowski pomimo tak wspaniałych
planów nie został ukończony i stracił swą rangę. Stało się tak z
powodu wycofania Prus z wojny celnej w 1825 r., a także rozwinięcia
sieci połączeń kolejowych. Stał się za to trasą lokalną, służącą
do spławu drewna. Ponieważ miał podrzędne znaczenia, prowadzono
tylko nikłe modernizacje i ulepszenia. Dlatego też przetrwał do
czasów współczesnych w prawie niezmienionej formie.
Ogólnie szacując na linię wodną kanału
składa się 44,85 km sztucznych przekopów, 35,05 km uregulowanych
koryt rzecznych i 21,3 km jezior.
Kanał Augustowski posiada 18 śluz murowanych
i 23 upusty, z czego 14 śluz znajdujących się w granicach Polski
i aż dziewięć posiadających oryginalną konstrukcję XIX - wieczną.
Kanał Augustowski pokonuje ogółem różnicę poziomów równą: 54,04
m. Jego zapotrzebowanie na wodę zaspokaja jezioro Serwy.
Kanał Augustowski stał się częścią wyjątkowo
malowniczego i łatwego szlaku wodnego Czarnej Hańczy. Organizatorzy
turystyki proponują dziesięcio- lub czternastodniowe spływy z noclegami
na polach namiotowych lub stanicach wodnych. Szczegóły dotyczące
szlaków kajakowych na stronie szlaki
turystyczne.
|
| Gospodarstwa
Agroturystyczne w okolicy: |
|
| Turystyka
aktywna - kajaki, spływy kajakowe: |
|
ŚLUZY
|
| |
|
|
|
|
|
|
ŚLUZA PRZEWIĘŹ
Jest to konstrukcja
oryginalna z lat 1826-1827, łącząca jezioro Białe ze Studzienicznym.
Od przebudowy zmieniła jedynie partię licową i domek śluzowego
z 1825 r. zamieniono na obszerny murowany dworek.
Śluza jest usytuowana na 140-metrowym kanaliku i jej długość użytkowa
wynosi 46,17 m, a szerokość 5,96 m. Spad jej jest niewielki -
86 cm, a czas śluzowania względnie krótki - 11 minut.
Jej głównym budowniczym był August Szultz, jeden z najgłośniejszych
inżynierów polskich. Po powstaniu listopadowym, na emigracji -
agent polityczny demokratów na Bliskim Wschodzie. Po przejściu
na mahometanizm i przyjęciu nazwiska Jussuf-aga doradca rady przybocznej
paszy egipskiego.
|
|
ŚLUZA SWOBODA
Śluzę wybudował
w latach 1826-1827 Jan Paweł Lelewel - brat historyka Joahima
Lelewela. Obiekt jest autentykiem, ale oszpeconym modernizacjami
dokonanymi w latach 1964-4966. Wstawiono wówczas stalowe wrota,
poruszane ręcznymi i korbowymi mechanizmami, oraz betonowe awanporty
(baseny wodne przed wejściem do śluzy), oraz podłogę. Póżniej
jeszcze dodano betonowy, łukowy mostek. Rozwiązania te jednak
nie sprawdziły sie w praktyce. Jeden z operatorów śluzy zrezygnował
z systemu korbowego i wprowadził dyszle, którymi otwiera się ciężkie
podwoje.
Komora przy stanach normalnych wody pozwala
pokonać różnicę poziomów wynoszącą 1,70 m. Długość użytkowa śluzy
to 45,77 m,a szerokość 5,95 m.
|
|
ŚLUZA GORCZYCA
Śluza została wybudowana
przez kapitana Sztabu Głównego Jerzego Arnolda w 1828 roku. Śluza
została uszkodzona w roku 1831, gdy przy moście starli się polscy
krakusi Szarkowskiego z wojskami rosyjskimi płka Annenkowa. Poważne
dewastacje przyniosła także I wojna światowa - efektem trafienia
pociskiem artyleryjskim jest brak tablicy ku czci głównego budowniczego
śluzy. Drewniane wrota zostały spalone podczas dywersji w 1944
dokonanej przez partyzantów AK. Później przez pewien czas nad
śluzą przebiegała linia frontu. Wszystko to doporowadziło do trwałych
uszkodzeń obiektu. Został oddany do gruntownego remontu w latach
1947-1948. Śluza pomimo tego zachowała pierwotna konstrukcję.
Nowa jest jedynie licówka i fragmenty ścian. Jej długość użytkowa
to 43,23 m, szerokość - 5,95 m. Posiada duży spadek - 2,81 m.
Śluzowanie trwa 18 minut.
|
|
ŚLUZA PANIEWO
Śluza Paniewo składa się
z dwóch komór i ma imponujące rozmiary - długość użytkowa - 44,41
i 43,64 m, szerokość ok. 5,94 m. Pokonuje znaczny spadek poziomu
- 6,29 m - stąd koniecznośc budowy dwóch komór. Wyskość ścian
śluzy przekracza 10 m.
Śluza została wybudowana w 1826-1828 r. przez
porucznika inżynierów Michała Horiana, cenionego specjalistę od
hydrotechniki i kolejnictwa.
Dzięki ogromnemu parciu wody na budowlę, śluzę
trzeba było remontowac już przed pierwszą wojną światową. Poprawiono
ją wtedy. Niestety uległa zniszczeniu podczas udanej akcji partyzantów
w 1944 r. (wysadzenie wrót i krawędzi głów i przedkomórków). Również
działania frontowe nie oszczędziły śluzy - z powodu tąpnięć nastąpiła
silniejsza filtracja wód podskórnych.
Po wojnie wyremontowano śluzę. Niestety w niezbyt udany sposób.
Błędy budowlane spowodowały przechył murów i pogłębienie pustych
przestrzeni. Nie udała sie próba ratowania zabytku zastrzykami
betonowymi. Nieudolnym pomysłem była także decyzja o rozbiórce
pierwotnej śluzy w 1973 r., którą przyspieszono użyciem materiałów
wybuchowych. W końcu jednak śluzę odbudowano z wykorzystaniem
nowoczesnych metod i materiałów budowlanych, zachowując jednak
jej zabytkowy charakter.
|
|
|
