Na fot. wał ziemny na Górze Zamkowej, otaczający wschodnią część szczytu wzgórza.

Za czasów Jaćwieskich Góra Zamkowa wraz z całym jeziornym otoczeniem oraz wzniesieniami Góry Kościelnej i Cmentarnej - pełniła bardzo ważną funkcję osadniczą, obronną i kultową. Z tego też powodu była odpowiednio zabezpieczona wałami obronnymi, a w jej otoczeniu systemem fortyfikacji - podwójnym rzędem palisadowego muru umocnionego kamieniami. Aby zabezpieczyć się od południa, wykopano szeroki kanał, który wypełniły wody Tchliczyska. Od strony Góry Kościelnej warowni bronił wysoki mur kamienny, z czasem rozebrany na budowę traktu z Suwałk do Jeleniewa. System obronny uzupełniały strażnickie wieże na wyspach jezior Szurpiły i Jeglówek. Taki wygląd grodu jest datowany na X-XIII wiek. Osadnictwo Góry Zamkowej sięga jednak znacznie wcześniejszych czasów. Między III, a II wiekiem przed naszą erą stały tu drewniane domostwa otoczone palisadą. Budynki posiadały konstrukcję słupową ze ścianami bocznymi z plecionki oklejonej gliną. W osiedlu mieszkało około 30-50 osób. Był też warsztat odlewniczy.

W początkach okresu rzymskiego ta osada obronna została rozbudowana. Stworzono wówczas cały majdan grodziska z domami o konstrukcji zrębowej 5x5 m z jednoizbową sienią przy wejściu. Prawdopodobnie tam też chowano spalone szczątki zmarłych.

Mieszkańcy znali uprawę roślin i hodowlę zwierząt. Znaleziono także formy do odlewów brązu, ceramikę i ozdoby.

W końcu I lub początku II wieku, domy na Górze Zamkowej strawił pożar. Przez blisko 300 lat - do V wieku nikt tu nie mieszkał. Od VIII lub IX wieku góra staje się ośrodkiem kultu, gdzie palono ofiarne ognie i czczono święte drzewa. Ginęli tu także ludzie, składani w ofierze. Miejsce to ponownie zasiedlono i w XI wieku poważnie wzmocniono (wał obronny wynosił ponad 800 m długości). W tym okresie góra wraz ze swym otoczeniem stanowiła centrum osadnicze jednego z dużych plemion jaćwieskich. Historycy uważają, iż grodzisko było ośrodkiem włości Kresima - kunigasa Skomandra. Próbował on zjednoczyć całą Jaćwież, w celu walki z Krzyżakami (niestety bezskutecznie).

W dokumencie krzyżackim z 1425 roku, góra określana jest jako "potężne grodzisko Surpyl", które Kryżacy kilkakrotnie, lecz daremnie próbowali zdobyć. Twierdza ostatecznie została zdobyta dzięki zdradzie kilku- zapewne głodnych - wojowników jaćwieskich. Po zdobyciu, Krzyżacy warownię zburzyli.